انتقال پوسیدگی دندان از مادر به کودک: حقیقت علمی و راه پیشگیری

یکی از نگرانی‌های رایج مادران، این است که آیا پوسیدگی دندان می‌تواند از مادر به کودک منتقل شود؟ پاسخ کوتاه: بله، اما نه به معنای مستقیم انتقال پوسیدگی، بلکه انتقال باکتری‌های پوسیدگی‌زا (به‌خصوص Streptococcus mutans) از دهان مادر به دهان نوزاد/کودک. این باکتری‌ها عامل اصلی پوسیدگی زودرس دوران کودکی (Early Childhood Caries یا ECC) هستند که در ایران و بسیاری از کشورها یکی از شایع‌ترین بیماری‌های مزمن در کودکان زیر ۶ سال است. طبق مطالعات انجمن دندانپزشکی کودکان آمریکا (AAPD) و گزارش‌های متعدد، مادرانی که پوسیدگی فعال و درمان‌نشده دارند، تا ۳–۵ برابر احتمال بیشتری برای انتقال این باکتری به فرزندشان دارند.

در این مقاله، دکتر الهام توکلیان، متخصص دندانپزشکی کودکان، به‌طور کامل به بررسی انتقال پوسیدگی دندان از مادر به کودک، علائم آن، راه‌های جلوگیری و برنامه پیشگیری مادر-کودک در مطب خود می‌پردازد تا مادران بتوانند با آگاهی کامل از این چرخه پیشگیری کنند.

علائم انتقال باکتری پوسیدگی از مادر به نوزاد

انتقال باکتری پوسیدگی از مادر به نوزاد معمولاً در ماه‌های اول زندگی اتفاق می‌افتد، اما علائم آن اغلب بین ۶ ماه تا ۳ سالگی (پس از رویش دندان‌های شیری) ظاهر می‌شود. شایع‌ترین علائم در کودک عبارتند از:

• لکه‌های سفید یا قهوه‌ای روی سطح دندان‌های شیری (به‌خصوص دندان‌های جلویی بالا)
• حفره‌های کوچک و سریع‌الرشد (پوسیدگی به سرعت به لایه‌های عمیق‌تر می‌رسد)
• درد یا حساسیت هنگام خوردن غذای سرد/شیرین
• بوی بد دهان مداوم
• تورم لثه یا آبسه کوچک در نزدیکی دندان پوسیده
• کاهش اشتها یا امتناع از غذا خوردن (به دلیل درد)

این علائم اغلب در دندان‌های جلویی بالا دیده می‌شوند و به آن «پوسیدگی بطری» یا «نرسینگ کاریز» هم گفته می‌شود. نکته مهم: اگر مادر خودش پوسیدگی فعال داشته باشد و عادت‌های انتقال‌دهنده (مانند چشیدن غذا با قاشق کودک یا بوسیدن دهان نوزاد) داشته باشد، احتمال ظاهر شدن این علائم در کودک بسیار بالاتر است.

راه‌های جلوگیری از انتقال پوسیدگی دندان به کودک

خوشبختانه انتقال باکتری پوسیدگی قابل پیشگیری است. با رعایت چند اقدام ساده اما مؤثر، مادران می‌توانند خطر را تا ۷۰–۸۰ درصد کاهش دهند:

1. درمان کامل پوسیدگی مادر قبل یا در دوران بارداری هر چه بار باکتریایی دهان مادر کمتر باشد، احتمال انتقال کمتر است. جرم‌گیری، پر کردن پوسیدگی‌ها و استفاده از دهان‌شویه فلورایدی قبل از تولد نوزاد بسیار مؤثر است.
2. اجتناب از رفتارهای انتقال‌دهنده
   • قاشق یا لیوان خود را با نوزاد مشترک نکنید
   • غذا را برای تست دما با قاشق کودک نچشید
   • از بوسیدن مستقیم لب یا داخل دهان نوزاد خودداری کنید
   • سرشیشه یا پستانک را با دهان خود تمیز نکنید
3. بهداشت دهان مادر در دوران بارداری و شیردهی مسواک دو بار در روز + نخ دندان + دهان‌شویه بدون الکل + مصرف روزانه فلوراید (خمیردندان ۱۴۰۰–۱۵۰۰ ppm)
4. شروع زودهنگام بهداشت دهان کودک
   • از هفته‌های اول با گاز استریل مرطوب لثه‌ها را تمیز کنید
   • پس از رویش اولین دندان، مسواک نرم کودکانه با مقدار بسیار کم خمیردندان فلورایدی (اندازه دانه برنج)
   • بعد از ۲ سالگی مقدار نخود فرنگی
5. رژیم غذایی کم‌شکر از همان ماه‌های اول اجتناب از شیر دادن شبانه طولانی‌مدت با شیشه شیر حاوی شیر یا آبمیوه محدود کردن میان‌وعده‌های شیرین
6. معاینه زودهنگام دندانپزشکی کودک اولین ویزیت دندانپزشکی باید در سن ۱ سالگی یا حداکثر ۶ ماه پس از رویش اولین دندان باشد (توصیه AAPD).

برنامه پیشگیری مادر-کودک در مطب دکتر الهام توکلیان

مطب دکتر الهام توکلیان برنامه ویژه‌ای به نام «پیشگیری مادر-کودک» طراحی کرده است که دقیقاً برای قطع زنجیره انتقال باکتری پوسیدگی ایجاد شده:

• فاز ۱ – مادر باردار یا شیرده معاینه کامل + جرم‌گیری + درمان پوسیدگی‌های فعال + آموزش بهداشت دهان پیشرفته + تجویز دهان‌شویه و خمیردندان مناسب بارداری
• فاز ۲ – پس از تولد نوزاد مشاوره رایگان در ماه‌های اول برای مادران + آموزش تمیز کردن لثه نوزاد + برنامه تغذیه ضدپوسیدگی
• فاز ۳ – اولین ویزیت کودک (۱ سالگی) معاینه بدون استرس + فلورایدتراپی موضعی + سیلانت اولیه (در صورت نیاز) + بررسی عادات مادر برای انتقال باکتری
• پیگیری منظم ویزیت‌های هر ۳–۶ ماه تا ۳ سالگی + ارزیابی ریسک پوسیدگی (Caries Risk Assessment) برای مادر و کودک

این برنامه نه‌تنها خطر پوسیدگی را به شدت کاهش می‌دهد، بلکه تجربه‌ای مثبت و بدون ترس برای کودک ایجاد می‌کند.

چرا مادران نباید این موضوع را نادیده بگیرند؟

پوسیدگی زودرس دندان‌های شیری فقط یک مشکل زیبایی نیست. دندان‌های شیری فضای لازم برای رویش صحیح دندان‌های دائمی را حفظ می‌کنند. از دست رفتن زودرس آن‌ها باعث نامرتبی، مشکلات فکی، اختلال در گفتار و حتی کاهش اعتمادبه‌نفس در کودکی می‌شود. همچنین، کودکانی که پوسیدگی شدید دارند، اغلب درد مزمن، عفونت، کاهش وزن و مشکلات تغذیه‌ای را تجربه می‌کنند که بر رشد کلی و یادگیری‌شان تأثیر منفی می‌گذارد.

پوسیدگی دندان مادر و کودک

نتیجه‌گیری: پیشگیری امروز، لبخند سالم فردا

انتقال باکتری پوسیدگی از مادر به کودک یک فرآیند کاملاً قابل پیشگیری است. با درمان به‌موقع دهان مادر، رعایت بهداشت دقیق و شروع زودهنگام مراقبت از دهان کودک، می‌توانید خطر پوسیدگی زودرس را به حداقل برسانید. مطب دکتر الهام توکلیان با برنامه تخصصی پیشگیری مادر-کودک در کنار شماست تا هم سلامت دهان شما در دوران بارداری و شیردهی حفظ شود و هم فرزندتان با دندان‌های سالم و قوی بزرگ شود.

برای رزرو مشاوره رایگان یا معاینه تخصصی، همین امروز با مطب دکتر الهام توکلیان تماس بگیرید. آینده لبخند فرزندتان از امروز شروع می‌شود!