دندانپزشکی در بارداری: تأثیر بر دندان کودک آینده
دوران بارداری یکی از حساسترین مراحل زندگی هر مادر است و سلامت دهان و دندان مادر در این دوره نهتنها بر خودش، بلکه بر سلامت دندانهای کودک آینده نیز تأثیر مستقیم دارد. بسیاری از مادران تصور میکنند که مشکلات دندانی در بارداری فقط به خودشان مربوط میشود، اما تحقیقات معتبر نشان میدهد که وضعیت دهان مادر باردار میتواند خطر پوسیدگی زودرس دوران کودکی (Early Childhood Caries) را در فرزندش افزایش دهد. در این مقاله، دکتر الهام توکلیان، متخصص دندانپزشکی کودکان، بهطور کامل به بررسی دندانپزشکی در بارداری و تأثیر آن بر دندان کودک آینده میپردازد و راهکارهای عملی برای مادران ارائه میدهد.
چرا مراقبت از دندان در دوران بارداری مهم است؟
تغییرات هورمونی در بارداری (افزایش استروژن و پروژسترون) باعث افزایش جریان خون به لثهها، حساستر شدن بافت لثه و افزایش احتمال التهاب و خونریزی لثه (ژنژیویت بارداری) میشود. طبق گزارشهای انجمن دندانپزشکی کودکان آمریکا (AAPD) و سازمان بهداشت جهانی، حدود ۶۰–۷۵٪ از زنان باردار حداقل یک بار در دوران بارداری با مشکلات لثه مواجه میشوند. این التهاب اگر کنترل نشود، میتواند باکتریهای دهانی (بهخصوص Streptococcus mutans) را افزایش دهد و از طریق بزاق مادر به نوزاد منتقل شود.
مطالعات متعدد نشان دادهاند که مادرانی که در دوران بارداری پوسیدگی فعال یا بیماری لثه درماننشده دارند، احتمال انتقال باکتریهای پوسیدگیزا به کودکشان بسیار بیشتر است. این باکتریها پس از رویش اولین دندان شیری کودک، شروع به فعالیت میکنند و خطر ابتلا به پوسیدگی زودرس (ECC) را تا چند برابر افزایش میدهند.
چگونه وضعیت دهان مادر بر دندان کودک آینده اثر میگذارد؟
۱. انتقال باکتریهای پوسیدگیزا باکتری اصلی پوسیدگی (Streptococcus mutans) معمولاً از مادر به کودک منتقل میشود؛ اغلب از طریق بوسیدن، چشیدن غذا یا استفاده مشترک از قاشق. اگر مادر در دوران بارداری پوسیدگی درماننشده داشته باشد، بار باکتریایی دهانش بالاتر است و احتمال آلوده کردن کودک بیشتر میشود.
۲. تأثیر تغذیه مادر بر مینای دندان جنین کمبود کلسیم، ویتامین D و مواد معدنی در دوران بارداری میتواند روی تشکیل مینای دندانهای شیری و حتی دائمی جنین اثر منفی بگذارد. مادرانی که رژیم غذایی ضعیف دارند یا تهوع شدید باعث کاهش دریافت مواد مغذی میشود، ممکن است فرزندشان دندانهایی با مینای ضعیفتر داشته باشد.
۳. التهاب سیستمیک و خطر زایمان زودرس بیماری لثه درماننشده در بارداری با افزایش خطر زایمان زودرس و وزن کم هنگام تولد مرتبط است. کودکانی که زودتر به دنیا میآیند، معمولاً سیستم ایمنی ضعیفتری دارند و بیشتر در معرض عفونتهای دهانی قرار میگیرند.
۴. تأثیر استرس و داروهای بارداری استرس مادر و مصرف برخی داروها (مانند آنتیبیوتیکها) میتواند تعادل فلور دهان را به هم بزند و محیط را برای رشد باکتریهای مضر آماده کند.
دندانپزشکی ایمن در بارداری: چه کارهایی مجاز و توصیهشده است؟
خوشبختانه اکثر درمانهای دندانپزشکی در بارداری ایمن هستند، به شرطی که با رعایت نکات زیر انجام شوند:
- سهماهه دوم بهترین زمان: معمولاً سهماهه دوم (هفتههای ۱۴ تا ۲۸) امنترین دوره برای درمانهای انتخابی (پر کردن، جرمگیری، درمان ریشه ساده) است.
- رادیوگرافی با احتیاط: رادیوگرافی دندان با محافظ سربی و با حداقل دوز کاملاً ایمن است و AAPD آن را تأیید میکند.
- بیحسی موضعی: لیدوکائین با اپینفرین در دوز استاندارد ایمن است.
- آنتیبیوتیکها: آموکسیسیلین و سفالکسین معمولاً مجاز هستند؛ از تتراسایکلین و مترونیدازول در سهماهه اول اجتناب میشود.
- جرمگیری و پولیش: کاملاً توصیهشده و حتی ضروری است، زیرا کاهش پلاک و التهاب لثه را به همراه دارد.
درمانهای غیراورژانسی مانند ایمپلنت، ارتودنسی یا جراحیهای پیچیده معمولاً به بعد از زایمان موکول میشوند.
چگونه مادران باردار میتوانند از دندان کودک آینده محافظت کنند؟
۱. معاینات منظم دندانپزشکی در بارداری حداقل یک بار در دوران بارداری به دندانپزشک مراجعه کنید. جرمگیری و بررسی پوسیدگیها میتواند بار باکتریایی را کاهش دهد.
۲. بهداشت دهان دقیق روزانه مسواک زدن دو بار در روز با خمیردندان فلورایدی + نخ دندان یا مسواک بیندندانی + دهانشویه بدون الکل.
۳. کنترل رژیم غذایی کاهش مصرف شیرینی و نوشیدنیهای اسیدی، افزایش مصرف لبنیات، سبزیجات و میوههای کمقند.
۴. مصرف فلوراید مناسب خمیردندان فلورایدی ۱۰۰۰–۱۵۰۰ ppm و در صورت توصیه دندانپزشک، مکمل فلوراید (بهویژه اگر آب آشامیدنی منطقه کمفلوراید باشد).
۵. اجتناب از انتقال باکتری بعد از زایمان، از چشیدن غذا با قاشق کودک، بوسیدن مستقیم دهان یا دمیدن روی غذا خودداری کنید.
۶. آموزش زودهنگام به کودک از همان ماههای اول با دستمال مرطوب لثهها را تمیز کنید و بعد از رویش اولین دندان، مسواک نرم کودکانه را شروع کنید.
مطب دکتر الهام توکلیان چگونه به مادران باردار کمک میکند؟
در مطب دکتر الهام توکلیان، مادران باردار با برنامهای اختصاصی تحت مراقبت قرار میگیرند:
- معاینه رایگان اولیه در دوران بارداری
- جرمگیری و پولیش بدون درد با ابزارهای مدرن
- مشاوره تغذیه و بهداشت دهان ویژه بارداری
- برنامه پیشگیری برای نوزاد پس از تولد
- محیط کاملاً کودکمحور و آرامشبخش برای مادران
هدف ما این است که مادران با خیال راحت دوران بارداری را سپری کنند و فرزندشان با دندانهای سالم و قوی به دنیا بیاید.
نتیجهگیری: سرمایهگذاری امروز برای لبخند فردا
دندانپزشکی در بارداری نهتنها ایمن، بلکه ضروری است. با مراقبت صحیح از دهان مادر، میتوان خطر پوسیدگی زودرس و مشکلات دندانی در کودک را بهطور چشمگیری کاهش داد. اگر باردار هستید یا قصد بارداری دارید، همین امروز برای معاینه و مشاوره رایگان با مطب دکتر الهام توکلیان تماس بگیرید. سلامت دهان شما، آینده لبخند فرزندتان را میسازد.
